Vrijheid van godslastering?

Verslag spoedforum
“Vrijheid van meningsuiting”

Op donderdag 16 februari jongstleden organiseerde de Studentenverening voor Internationale Betrekkingen uit Groningen een groot spoedforum naar aanleiding van de rellen die ontstonden na publicatie van spotprenten in een Deense krant. Dit onderwerp was erg in het nieuws en de demonstraties in de Islamitische wereld liepen met regelmaat uit de hand. Dat het een heleboel mensen echt bezig hield werd duidelijk bij ons debat: er waren ongeveer 175 mensen aanwezig in de Aula van het Academiegebouw van de Rijksuiversiteit Groningen. Het publiek was erg divers, er waren veel studenten, maar ook ouderen, mensen uit de linkerkant van het politieke spectrum en mensen uit de rechterkant. Er zaten ook een aantal Nederlandse Moslims in de zaal en er waren ook een behoorlijk aantal Christelijke gelovigen.

Naast het publiek waren er ook zes gastsprekers, een voorzitter en een spotprent tekenaar. Onze sprekers waren Dhr. Haselhoef, publicist, Dhr. Jager, Tweede Kamerlid voor het CDA, Dhr. Harrakeh, hoogleraar aan de RUG, Dhr. Koster, hoofdredacteur van Nieuws Sport en Entertainment op Talpa, Dhr. Dubbelboer, Tweede Kamerlid voor de PvdA en Dhr. De Haan, fractievoorzitter van Groen Links in de gemeente Groningen. De avond werd voorgezeten door Dhr. Bosscher, voormalig rector magnificus van de RUG. De spotprenttekenaar Kees Willemen begon de avond met een collum. Het centraal staande thema was: heeft god humor? Naar zijns inziens was dat de centrale vraag in het “spotprentendebat”. De sprekers waren het hier niet mee eens. Zij dachten dat het zwaartepunt van de discussie lag bij de vraag: “Mag je alles zeggen wat je wilt?”. De heer Koster beantwoordde deze vraag met “ja, je mag alles zeggen, tekenen, schrijven etc. Wat je maar wilt, dat is vrijheid van meningsuiting en we leven hier in een vrij land waar alles gezegd mag worden!”, de andere panelleden waren voorzichtiger. Zowel de fractievoorzitter van GroenLinks als dhr. Harrakeh en dhr. Haselhoef vonden dat je alles kan zeggen zolang het niet in strijd is met de wet en ze vonden dat je je eigen verantwoordelijkheid in het oog moest houden. Hierover ontstond een discussie met het publiek. Die vroeg zich af wat “eigen verantwoordelijkheid” inhield. Betekende dat dat je er maar mee moest leren leven dat je het risico loopt bedreigd te worden als je alles zegt wat je wilt? De heer Koster was heel duidelijk en vond dat je gewoon alles zou moeten mogen zeggen en dat daarmee het punt uit was. Volgens hem zou je niet bang moeten of hoeven zijn voor bedreigingen. De rest van het panel was het met hem eens, zolang je je maar aan de wet hield. Toen kwam de vraag vanuit het publiek of je op deze manier snel geneigd bent tot zelfcensuur. Het antwoord was van alle kanten hetzelfde: onbewust treedt er zelfcensuur op, maar eigenlijk zou het niet moeten kunnen. In een vrij land mag alles gezegd worden zonder angst voor eventuele repercussies of bedreigingen. Aan de ander kant is het logisch dat je jezelf wil beschermen en zodoende goed let op wat je wel en niet zegt.

Na deze vragenronde van het publiek kwam een ander aspect van de “Deense spotprentenzaak” aan de orde. De discussie verplaatste enigzins naar de vraag of de reactie van veel moslims in islamitische en onderdeel was van een groter geheel. De meningen waren erg verdeeld en het publiek mengde zich weer in de discussie. Een moslim student vond dat de spotprenten veel te ver gingen en dat ze mensen echt kwetsten. Een andere meneer reageerde daarop door te melden dat Saddam Hoessein ook veel te ver ging en dat die ook veel mensen had gekwetst; was dat dan wel goed? De meneer gaf aan dat hij al jaren tegen het regime van Saddam had geprotesteerd maar dat niemand naar hem geluisterd had. De voorzitter nam hierna het woord om weer structuur in het debat aan te brengen. Er kwamen daarna nog enkele vragen uit het publiek. Mensen vroegen zich af of de reactie die in veel moslimlanden plaatsvond misschien een dieperliggend probleem aangaf. Of het echt ging om haat tegen het westen konden onze panelleden niet beantwoorden. Ze hoopten van niet, maar de meesten waren er wel van overtuigd dat er meer achter zat dan alleen woede om een paar spotprenten. Volgens dhr. Haselhoef waren de spotprenten de druppel die de emmer liet overlopen. Alle moeilijkheden tussen de moslimwereld en de westerse wereld die sinds de aanslagen van 11 september 2001 aangewakkerd zijn kwamen volgens hem voor de moslims tot uiting na de publicatie van de spotprents. De westerse wereld reageerde hun woede af door Afghanistan en later Irak binnen te vallen en de moslims deden het nu. De heer Harrakeh kon zich daar wel in vinden, maar de heer Koster vond het onzin. Hij zei dat de moslims moeten accepteren dat wij hier in het westen nu eenmaal wel in een vrij gebied leven waarin vrijheid van meningsuiting een groot goed was. Wij mogen hier alles doen en laten en zij moeten dat accepteren. De heer Jager en de heer Dubbelboer vonden dat wat kort door de bocht. Dhr. Jager predikte respect over en weer. Dat zou volgens hem de sleutel zijn, samen met de dialoog opzoeken. Dhr. Dubbelboer was het gedeeltelijk met hem eens, hij zei dat de dialoog opzoeken noodzakelijk was, maar niet genoeg. Je moest volgens hem ook dichterbij de moslims in onze samenleving komen, naar hen luisteren en begrijpen wat de moeilijkheden waren. Daarna zou je beleid kunnen uitstippelen dat effectief zou zijn. We moesten hier niet te soft zijn, maar wel rechtvaardig. Verder vond dhr. Dubbelboer dat we de reactie vanuit de islamitische wereld niet licht moesten opvatten en dat we er goed mee om moesten gaan.

Na bijna twee uur debatteren zat het er nu bijna op. De voorzitter nam het woord en gaf alle sprekers nog even de kans om een laatste woordje te spreken. Dhr. Jager zei dat respect en dialoog belangrijk waren, dhr. Haselhoef sloot af door te zeggen dat dit een onderwerp was waar niet direct een oplossing voor was, wel vond hij het nodig dat er aandacht aan bestaad werd. Dhr. Harrakeh benadrukte dat iedereen erop moest letten dat hij of zij goed om ging met zijn naasten, Dhr. Koster vond dat we allemaal niet zo bang moesten zijn in dit landje en dat we gewoon alle vrijheid moesten nemen om te zeggen wat we willen zeggen. Dhr. de Haan vond dat we elkaar allemaal een beetje moesten ontzien om vredig samen te kunnen leven en dhr. Dubbelboer vertelde dat hij het belangrijk vond dat dit soort debatten gehouden werden en hij zei dat er beleid moest komen voor moslims in Nederland.

Als afsluiting werden er een aantal spotprents van de heer Willemen geprojecteerd op een groot scherm. Ze waren erg gevat en een aantal waren heel grappig. Na afsluiting werd het publiek uitgenodigd om te borrelen in een café verderop. Er gingen drie sprekers mee en ongeveer de helft van het publiek. De discussie ging op de borrellokatie gewoon verder!

Wij als organisatie vinden dat we een geslaagd debat hebben neergezet waar echt behoefte aan was in de samenleving. We hopen nog eens zo’n groot debat op korte termijn te organiseren, want dit was een groot succes.