Harry ter Braak: Trend van de maand

Door FDO ambassadeur Harry ter Braak.

Er gaan veel stemmen op die ons er op wijzen dat we steeds meer de kant op gaan van Amerika, als het gaat om de manier waarop in Nederland politiek wordt bedreven. De beelden van de start van Trots op Nederland staan niet op zichzelf, en lijken geen andere conclusie toe te laten. Steeds vaker gaat het om het maken van het mannetje of vrouwtje.

Het lijkt steeds meer om het spektakel te gaan en steeds minder om de boodschap. Althans zo lijkt het! Achter de vrouwtjes/mannetjesmakerij gaan echter fundamentele veranderingen schuil. Ik noem er drie.

Ten eerste. De boodschap verhardt en de toon verscherpt. Na een periode van betrekkelijke consensus en politieke accommodatie krijgt de politiek weer het karakter van strijd over tegenstellingen. De Partij voor de Dieren  articuleert tegenstellingen op het gebied van de dierenrechten. Ter rechterzijde is het belangrijkste issue gegroepeerd langs de tegenstelling autochtoon / allochtoon, meer precies: moslim / niet moslim. Klassieke vrijheidsrechten als vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst krijgen hierdoor onvermijdelijk nieuwe kleuren en lading. Harde taal wordt daarbij niet gemeden. Er wordt fors op de man gespeeld. Politieke tegenstanders worden behandeld op een manier die toekomstige samenwerking ernstig bemoeilijkt.

Ten tweede. De klassieke partijen zijn in deze tijd van grote en ingrijpende veranderingen niet meer bij machte een vast relatie op te bouwen met “hun” gedeelte van het electoraat. De kiezers waren al wat zwevend geworden, de klassieke partijen zijn het nu zelf ook geworden. De PvdA wellicht nog het meest. Klassiek politiek-ideologische ankers zijn gelicht. We moeten het doen met conjuncturele issues en vluchtige politici.

Ten derde. De belangrijkste ontwikkeling is wellicht dat burgers (kiezers) zich niet meer over een langere periode structureel wensen laten te vertegenwoordigen. Actieve burgers, zoals getypeerd door bijvoorbeeld van der Brink maar ook door Tops, willen zichzelf vertegenwoordigen, al dan niet met behulp van ict-applicaties. En houden zich het recht voor per issue of vraagstuk eigen keuzen te maken die niet per definitie consistent ten opzichte van elkaar hoeven te zijn. Roel in ’t Veld houdt ons voor dat we toe moeten naar een deliberatieve democratie. Tegelijkertijd vertonen groepen “bedreigde burgers” een heel ander gedrag.. Bijvoorbeeld als toeschouwer die met woord en gebaar luidruchtig laat weten wat ie van politici vindt. Leidt tot spectaculaire uitslagen tijdens verkiezingen.

Een zichtbaar effect van deze ontwikkelingen is dat de Nederlandse politiek verder versplintert. Versplintert op een manier waarbij elke nieuwe afsplitsing zelf denkt de grote roerganger te worden van een brede volksbeweging. De resultaten bij de verkiezingen logenstraffen die gedachte, tot nu toe.

De versplintering maakt coalitievorming almaar moeilijker. Coalitievorming vergt enig poldergedrag. En polderen is iets waarvan nieuwe politieke formaties en bewegingen zeggen dat ze er vanaf willen. Maar ze zullen er al snel aan mee moeten doen om regeringsmacht te verkrijgen. Hetgeen de legitimiteit naar hun achterbannen snel kan doen verminderen en de instabiliteit van het stelsel doen toenemen. Een partij als de SP heeft deze situatie tot nu geraffineerd weten te ontlopen. Verdonk en Wilders zijn nog niet op het dit punt aangeland. Het worden spannende en vooral ongewisse tijden

Geschreven door Harry ter Braak

(bron: Bestuurskunde.nl)