Rapport 'De bedreigde rechtsstaat' gepresenteerd

Afgelopen maandag werd het rapport 'De bedreigde rechtsstaat' gepresenteerd, uitgegeven door het wetenschappelijk bureau van de PvdA de Wiardi Beckman Stichting (WBS). Het eerste exemplaar van het rapport werd uitgereikt aan staatssecretaris van Justitie Nebakat Albayrak.

Aan de hand van een aantal stellingen, die gebaseerd waren op de aanbevelingen uit het rapport, werd gediscussieerd met de aanwezigen in de zaal en leden van een forum dat bestond uit onder andere auteurs van het rapport en hoogleraren in het recht: Aleid Wolfsen (PvdA Tweede-Kamerlid), Herman van Gunsteren (hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit van Leiden), Erik Kurgens (lid van de WBS-werkgroep rechtsstaat en sociaal-democratie en oud PvdA Eerste-Kamerlid), Cees Groenendijk (lid van de WBS-werkgroep rechtsstaat en sociaal-democratie en hoogleraar rechtssociologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen).  De leden van het forum reageerden eerst in 10 minuten afzonderlijk op het rapport.

Het rapport kaart de discrepantie tussen een schijnbare 'veilige' samenleving aan, die de laatste jaren strengere terrorismewetgeving heeft doen moeten bewerkstelligen in reactie op nieuwe dreigingen in de maatschappij, en de afbreuk aan de rechtsstaat, omdat privacy en rechten van onbewezen schuldigen worden aangetast. Om de rechtstaat te redden, wordt zij afgebroken, zo luidt de boodschap van het rapport.

In de discussie naar aanleiding van het rapport liet Van Gunsteren zich kritisch uit en zette onder andere vraagtekens bij de in het rapport veronderstelde angstcultuur die er de laatste jaren in Nederland onder burgers zou heersen. "Die angst heerst vooral onder de politici, niet onder burgers, om niet aansprakelijk te kunnen zijn voor wat hij doet. Daarom heeft men ineens allerlei nieuwe wetgeving gemaakt. Maar men moet leren van lessen in de praktijk - daaruit blijken de kernwaarden van wetten - in plaats van zich blind te staren op de theorie en vanuit daaruit weer met nieuwe wetten aan te komen."

Jurgens betoogde ferm dat het absurd is dat de Nederlandse regering heeft getolereerd dat er wetgeving is gekomen die hét beginsel van de Nederlandse wet schendt: iemand is niet schuldig totdat zijn onschuld bewezen wordt. Men moet elkaar als een gelijke behandelen en berechten, ook als men misschien elkaars vijand is, vulde Van Gunsteren aan. Waarop iemand uit het publiek riep: "Dát is de kern van de democratie."