Europese leiders: Paul Henri Spaak

ATO Photo 747Kb
Ref. no: 964/20)

Geboren: Schaarbeek (Brussel), 25 januari 1899
Gestorven: Eigenbrakel (onder Brussel), 31 juli 1972

Citaat: “Europa bestaat alleen nog maar uit kleine landen. Het enige nog relevante onderscheid is dat sommigen dat begrijpen en anderen nog altijd niet.” (geciteerd door Guy Verhofstadt tijdens Hofstadlezing, 19 februari 2003)

Paul-Henri Spaak, een Franstalige Belg, was als premier en minister van Buitenlandse Zaken een van de ‘Vaders’ van het Europese eenwordingsproces dat uitmondde in de Europese Unie. Spaak figureerde lang op het wereldtoneel, zo was hij betrokken bij de oprichting van de Verenigde Naties, bij de NAVO en bij de dekolonisatie van Congo. Met zijn welsprekendheid en stentorstem maakte hij een blijvende indruk op zijn gehoor.

Bij het uitbreken van de oorlog met Duitsland was Spaak minister van Buitenlandse Zaken van België. Tijdens zijn ballingschap in Londen sprak hij al in 1941 met de Franse politicus Jean Monnet over een verenigd Europa na de oorlog. Spaak kon zich later niet alleen het gesprek nog goed herinneren, maar vooral de formidabele kookkunst van de kok van Jean Monnet.

Spaak vertegenwoordigde België bij de oprichting van de Benelux in 1944. De ervaringen die waren opgedaan met de Benelux kwamen later van pas bij de ontwikkeling van de Europese instellingen; de Benelux zou men nu een ‘pilot’ voor de Europese Unie noemen en zo stelden de drie ministers van Buitenlandse Zaken van de Benelux: Spaak, Beyen (Nederland) en Bech (Luxemburg) samen voor om – op basis van een idee van Beyen – via economische integratie tot Europese eenwording te komen. Dit Spaak-rapport (1956) leidde tot de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom), op 25 maart 1957 (Verdragen van Rome)

Spaak was een gedreven internationaal pionier. Hij werd in 1946 alom bekend als voorzitter van de eerste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, in augustus 1949 als voorzitter van de Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa, in 1952 als eerste voorzitter van het Europees Parlement en van 1952 tot 1953 als voorzitter van de Gemeenschappelijke Vergadering van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.

Naast de eerdergenoemden zijn andere ‘Vaders’ van de Europese Unie: Adenauer, De Gasperi en Schuman.

Als opvolger van Lord Ismay werd Spaak in 1957 secretaris-generaal van de NAVO; hij  bleef dit tot 1961. Daarna kwam hij terug als minister van Buitenlandse Zaken van België en verbeterde hij de betrekkingen met de voormalige kolonie Congo

Paul-Henri Spaak trok zich terug uit de politiek in 1966. In 1969 publiceerde hij zijn herinneringen onder de titel “Combats inachevés (Onvoltooide gevechten)’. Een jaar voor zijn overlijden stapte hij uit onvrede met de koers van de Belgische Socialistische Partij over naar het Democratisch Front van Franstaligen.

Spaak is de vader van de politica Antoinette Spaak. Zij vergeleek het Europa van nu met de publieke opinie na de Tweede Wereldoorlog: "Veel burgers waren toen tegen een Europa waarbij de verliezers van de oorlog op gelijke voet met de winnaars in een Europees project zouden stappen. Maar we hadden goede argumenten waarmee we hen konden overtuigen." En misschien is het dat wel wat Europa vandaag de dag mist: een verhaal dat op een boeiende manier wordt gebracht. "We hebben sterke argumenten, want Europa is het enige antwoord op de huidige mondialisering. Maar blijkbaar kunnen we de burger niet overtuigen." (in een debat op 9 januari 2006; gepubliceerd op de website van het Europese parlement).

Spaak zal het ongetwijfeld eens zijn geweest met zijn dochter

Hij is grootvader van de journaliste en schrijfster Isabelle Spaak en de schilder Anthony Palliser.

In 1974, een jaar na zijn overlijden, richtte men de Paul-Henri Spaak Stichting op om diens  inzet te bewaren voor de ontwikkeling van de Europese integratie en verbetering van de overzeese relaties.