De werking van het referendum kunnen we het beste zien aan de ontwikkelingen in Zwitserland. Duidelijk is daar te zien dat "de bevolking" in meerderheid tegen verandering is. Tegen vrouwenkiesrecht (pas in 1971 ingevoerd), tegen buitenlanders en recent tegen moskeeën. Als een land of stad vooruit wil komen, dan moet er een elite zijn die zijn nek durft uit te steken voor vernieuwingen waar niet altijd een meerderheid in de bevolking vóór zal stemmen. Zie bijvoorbeeld de afschaffing van de doodstraf. Zou dat ooit gelukt zijn met referenda? De uitslag van het referendum over Europa in Nederland laat nog een ander bezwaar zien. Niet altijd gaat het referendum over het onderwerp zelf, maar krijgt de regering 'straf' voor iets anders. Dat speelt bij gewone verkiezingen uiteraard ook maar dit effekt is bij afzonderlijke onderwerpen veel schadelijker. Mij is geen enkel land bekend waar met dit instrument welk voordeel dan ook behaald is.
En ten principale: het leven is veel te ingewikkeld om het te reduceren tot een vraag, hoe knap ook geformuleerd.
P.de Jonge

