Europese Leiders: Robert Schuman

Geboren 29 Juni 1886  Clausen, Luxemburg
Gestorven 4 September 1963  Scy-Chazelles (bij Metz, Frankrijk)

Citaat: “Mijn persoonlijke ervaring belet me te dromen als het om Duitsland gaat. Men heeft de Duitsers alles geweigerd toen men ze wat had kunnen geven. Men heeft hen alles gelaten toen men zich tegen hen had moeten verzetten. Ik wil het nu anders aanpakken. “

Robert Schuman geldt als een van de ‘Vaders’ van de Europese Unie, naast  Adenauer, Bech, Beyen, De Gasperi, Monnet, Spaak . Bijna allemaal waren ze katholiek en deels lid van een Katholieke (“christen-democratische”) partij. Bij anderen, zoals de Duitse SPD, ontstond daardoor de vrees van een ‘Europa van het Vaticaan’.

Alhoewel geboren in Luxemburg, werd Schuman als Duitser geboren wegens de Duitse nationaliteit van zijn ouders. Hij studeerde rechten, economie, politieke filosofie, theologie en statistiek aan universiteiten te Bonn, München, Berlijn en Straatsburg. Na zijn afstuderen werkte hij als jurist en maakte hij deel uit van de gemeenteraad van Metz, dat na afloop van de Eerste Wereldoorlog weer in Franse handen kwam. Als gevolg daarvan verkreeg Schuman het Franse staatsburgerschap. Vanaf 1919 tot 1962 was hij actief in de Franse nationale poltiek als afgevaardigde van de grensstad Thionville (hoofdstad van het Moezel-departement). Zijn uiteenlopende achtergrond (Luxemburgisch, Duits, Frans: ‘man van de grenzen’) zou hem zijn hele leven beïnvloeden. Via uitgebalanceerde wetgeving wist Schuman recht te doen aan de specifieke positie van Elzas-Lotharingen (‘Lex-Schuman’). Wegens zijn onthulling van corruptie in de plaatselijke staalindustrie bouwde hij een goede reputatie op.

Levensbeschouwelijk spraken de opvattingen van de Franse katholieke filosoof Jacques Maritain hem sterk aan.

Op grond van zijn kennis van Duitsland trad Schuman op als staatssecretaris in het oorlogskabinet-Reynaud. Na de Franse capitulatie in juni 1940 nam hij deel aan het verzet tegen de Duitse bezetter. Tijdens de oorlog richtten poltici van christen-democratische huize een nieuwe partij op, de Mouvement Republicain Populaire (de republikeinse volksbeweging, MRP). Direct na de bevrijding in 1945 trad de herkozen Schuman toe tot de MRP.

Bij de kabinetsformatie van 1946 weigerde Pierre Mendès France de post van minister van Financiën, en attendeerde premier Bidault op Schuman. Hij bleek inderdaad bereid om minister van Financiën te worden.

Voor gematigde politici zoals Schuman was het tijdens deze periode van economische tegenslag en moeizame dekolonisatie, moeilijk laveren tussen de stalinisten en gaullisten. Deze partijen hadden elk een grote aanhang. Schuman, met zijn interstatelijke achtergrond, verwachtte veel van internationale samenwerking.

Nadat hij eind 1947 Bidault was opgevolgd als minister-president, stelde Schuman plannen voor die leidden tot de Raad van Europa. Daarnaast stimuleerde de Amerikaanse regering Europese samenwerking. De Amerikanen hadden de Marshall-hulp mede ter beschikking gesteld om de communistische invloed in West Europa tegen te gaan en wilden dat de hulp zo effectief mogelijk werd besteed. Europese verdeeldheid hielp daar niet aan mee. De Amerikaanse minister Acheson oefende daarom druk uit op de Franse regering om met andere landen samen te werken. In de eerste plaats leidde dit tot de oprichting van de NAVO op 4 april 1949.

Voor zijn opgave om Europa ook op economisch gebied te laten samenwerken, riep Schuman (inmiddels minister van Buitenlandse Zaken) de hulp in van Jean Monnet. Monnet had als cognac-exporteur, bestuurder van de Volkenbond en medewerker van de geallieerden een schat aan internationale ervaring opgedaan. Net als Schuman was hij een man die gewend was grenzen te overschrijden en beiden hadden een reputatie van betrouwbaarheid opgebouwd. Monnet had een plan bedacht om Frankrijk en Duitsland blijvend te laten samenwerken door een supranationale organisatie voor hun kolenwinning en staalfabricage op te richten. Dit plan bracht Schuman na afstemming met zijn politieke vriend Adenauer en andere westerse leiders op 9 mei 1950 naar buiten. Ondanks de vrees van een ‘Europa van het Vaticaan’ kreeg het plan in West-Europa brede steun. Frankrijk, West-Duitsland, Italië, België, Nederland en Luxemburg vormden in april 1951 samen de EGKS. Het was de geboorte van wat later de Europese Unie zou worden. 9 mei 1950 is uitgeroepen tot  Europa-dag.   

Ook na zijn aftreden als minister van Buitenlandse Zaken in 1953 bleef Schuman belangrijke posities innemen, zoals minister van Justitie (1955 – 1956) en het voorzitterschap van het Europese parlement (1958 - 1960).

Hij ontving vele eerbewijzen, zoals de Karelsprijs in 1958.

Tijdens een wandeling in 1961 kreeg hij een beroertte waarvan hij niet meer geheel herstelde. Op 4 september 1963 overleed hij.

Het is opvallend dat alle ‘Vaders van Europa’ afkomstig zijn uit het gebied dat ooit behoorde aan Lotharius, de kleinzoon van Karel de Grote. Dit gebied, meer dan een millennium verscheurd door oorlogen, lijkt met de Europese Unie eindelijk blijvend voor vredelievende samenwerking te hebben gekozen. Deze samenwerking heeft echter wel een prijs in de vorm van hoge invoertarieven voor industriële eindproducten en het dumpen van overtollige voedselvoorraden op de wereldmarkt. Ontwikkelingslanden ondervinden hiervan grote nadelen, ondanks verdragen die het tegendeel beogen. Verder vinden velen dat Europa een meer economisch dan sociaal gezicht heeft en in democratisch opzicht tekort schiet. Gelet op zijn landurige staat van dienst als sociaal voelend parlementariër mag worden verondersteld dat Schuman deze kritiek zou hebben gedeeld, mocht hij nu nog leven.

Bron foto: www.delnic.ec.europa.eu