Europese Leiders: Pyotr (Petro) Grigorenko

Grigorenko met Sofia Kalistratova (een verdediger van Russische dissidenten.

Geboren 16 oktober 1907 te Borissovka, Oekraïne
Gestorven 21 februari 1987 in New York City

Citaat:

“Sluit u in uw strijd niet op in een kleine nationalistische schelp. Maak contact met alle vooruitstrevende mensen van andere nationaliteiten in de Sovjet-Unie. Beschouw uw zaak niet als een binnenlandse Sovjet-aangelegenheid. Doe een beroep op hulp van het progressieve wereldpubliek en op internationale organisaties. Wat u is aangedaan in 1944 heeft een naam. Het was volkerenmoord. (…) Stop met vragen. Neem terug wat aan u behoort en onrechtmatig van u is afgenomen. “ (uit een toespraak tot Krim-Tataren in 1968).

Pyotr (Petro) Grigorenko was een, in de Oekraïne geboren, Sovjet-generaal die opkwam voor democratie en minderheden. Hij was een bekende dissident die als ‘schizofreen’ jaren gedwongen doorbracht in psychiatrische ziekenhuizen van de Sovjet-Unie (SU) en uiteindelijk als bannelig stierf in de Verenigde Staten.

Grigorenko werd in 1922 lid van de Communistische Jeugd Beweging, gevolgd door het lidmaatschap van de – inmiddels gestaliniseerde - Communistische Partij (CP) in 1927. Zoals voor velen, waren dit ook voor Grigorenko en zijn familie zware tijden door mismanagement van staatsboerderijen, waardoor hongersnood op grote schaal ontstond en waarvoor onschuldigen werden gestraft. Grigorenko’s verzoek aan de leiding van de CP om hulp aan zijn geboortedorp (toen onderdeel van de SU) werd echter ingewilligd. Mogelijk had hij daarom voldoende vertrouwen om zich in 1931 te melden voor een opleiding aan de Militaire Technische Academie te Moskou. Als militair specialist bouwde hij aan verdedigingswerken, maar hij werkte ook, in opdracht van de CP, mee aan de verwoesting van kerken.

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in de SU (juni 1941) was Grigorenko in Siberië gestationeerd, maar in 1943 werd zijn verzoek ingewilligd om direct tegen de Duitsers en hun bondgenoten te vechten. Na eerst in Leningrad te zijn geplaatst en daar gewond te zijn geraakt, trad hij na zijn herstel op als divisiegeneraal in zijn geboorteland en aansluitend Tsjecho-Slowakije. Overigens hadden vele Oekraïners in het begin van de oorlog juist de Duitsers als bevrijders gezien, boos en teleurgesteld als ze waren door het harde stalinistische bewind in hun land.   

Na de oorlog werd Grigorenko leraar bij de academie van de Generale Staf. Hij werd steeds kritischer wegens de voortdurende onverschilligheid, incompetentie, amateurisme en allerlei misstanden in het leger en de partij. Na Chroetsjovs openlijke kritiek op Stalin, besloot Grigorenko zijn aanmerkingen meer te openbaren. Een in 1961 uitgesproken pleidooi voor democratie en tegen persoonslijkheidsverering ging de partijleiding te ver. Omdat Griogorenko veel steun kreeg van zijn collega’s, durfden de machthebbers niet verder te gaan dan hem naar Siberië over te plaatsen. Hij kreeg tijd om zich in Lenins gedachtegoed te verplaatsen en richtte met zijn zoon de ‘Unie voor de strijd voor het herstel van Leninisme’ op. De Unie verspreidde pamfletten met de oproep voor vrije verkiezingen en om bureaucraten en profiteurs af te zetten. Dit leidde tot Grigorenko’s arrestatie. De autoriteiten verklaarden hem krankzinnig, plaatsten hem in een inrichting, ontnamen hem zijn partijlidmaatschap en zijn militaire rang.

In de verwarring die ontstond na de afzetting van Chroetsjov wist zijn echtgenote in 1965 hem vrij te krijgen. Grigorenko vocht door en nam het onder meer op voor de Krim-Tataren (zie het citaat bovenaan). Ook bekritiseerde hij de CP vanwege de inval in Tsjecho-Slowaije in 1968 en het gebrek aan voorbereiding op Hitlers aanval in juni 1941. De volgende arrestatie bleef niet lang uit; in mei 1969 begon een nieuwe verbanning naar psychiatrische klinieken. Dankzij zijn sterke karakter en gestel, de steun van zijn echtgenote, familie en vrienden, hield hij stand en werd hij niet echt krankzinnig. Inmiddels had zijn zaak internationale aandacht getrokken en vroegen figuren als Solzhenitsyn en Nixon om zijn vrijlating. Uiteindelijk volgde zijn vrijlating in 1977 om in de Verenigde Staten om een operatie te ondergaan. Hij mocht echter niet naar de Sovjet-Unie terugkeren en hem werd het staatsburgerschap van de Sovjet-Unie ontnomen.

In de Verenigde Staten nam hij actief deel aan de Oekraïnse Helsinki Groep. Hij publiceerde zijn herinneringen in 1982. Tot het einde actief, stierf hij in een Amerikaans ziekenhuis in 1987. Ongetwijfeld had hij graag het einde van de SU en de herwinning van de onafhankelijkheid van de Oekraïne in 1991 willen meemaken.

Zijn erfgoed is in handen van de ‘General Petro Grigorenko Foundation, Inc’

Bron foto:Wikimedia