Europese Leiders: Paul van Buitenen

Geboren: 28 mei 1957 te Breda

Citaat: "Ik heb mij tot taak gesteld fraude aan het licht te brengen en als mensen willen dat ik dat doe, dan doe ik dat."

Van Buitenen is waarschijnlijk Nederlands bekendste Europarlementariër. Nadat hij als ambtelijke ‘klokkenluider’ in 1999 met succes financiële misstanden bij de Europese Commissie aan de kaak had gesteld, beloonden de kiezers hem daarvoor in juni 2004 met een spectaculaire verkiezing voor het Europees Parlement (EP). Zijn voornemen om via het lidmaatschap van dit parlement financiële onregelmatigheden aan het licht te brengen, heeft hij - ook in zijn eigen ogen - niet bevredigend kunnen uitvoeren. Omdat hij zich niet verkiesbaar heeft gesteld bij de EP-verkiezingen van juni 2009, zal hij niet terugkeren in het parlement.

Nadat hij een accountantsopleiding had gevolgd, kreeg Van Buitenen in 1986 een aanstelling bij de Technische Universiteit Delft. Van 1990 tot 1997 werkte hij als financieel ambtenaar bij het Directoraat-Generaal Onderwijs en Opleidingen van de Europese Commissie (EC) in Brussel (DG 22; voert programma’s uit voor onder meer beroepsopleidingen).

Vervolgens werd hij assistent-accountant bij de financiële controledienst van de Europese Commissie (DG 20). In die functie stuitte hij op bewijzen voor onregelmatigheden, zoals (in)directe belangenverstrengeling bij de financiële aanbestedingen en onjuiste aanwending van budgetten.

Hij legde zijn bevindingen voor aan de anti-fraudedienst van de EC, maar deze dienst bleef volgens hem passief. Hij mocht bovendien geen controle-opdrachten meer uitvoeren. Hij dreigde daarom het Europees Parlement (EP) in te lichten over de gang van zaken bij dit onderzoek. Zijn rapportage werd intern bevestigd, maar gevolgen bleven uit.

Op 9 december 1998 wendde hij zich tot het EP om te voorkomen dat de onregelmatigheden door zouden gaan. Met name zijn onthullingen over fraude door de Franse eurocommissaris voor onderwijs Edith Cresson, die dure onderzoeksrapporten had laten schrijven door haar tandarts, deden veel stof opwaaien.

Het inlichten van het EP kwam Van Buitenen op diverse sancties te staan: hij werd afgesloten van het computersysteem, geschorst, zijn salaris werd gehalveerd en men stelde een tuchtrechtelijk onderzoek in. Hij zou met zijn uitlatingen het aanzien van zijn ambt hebben geschaad en het beroepsgeheim geschonden. Het EP reageerde nogal lauw op deze ontwikkelingen. Dat veranderde begin januari 1999 toen Van Buitenen media-aandacht vroeg en kreeg voor zijn de kwestie.

De commissarissen Cresson en Marin kwamen onder vuur te liggen. Europarlementariërs vroegen om hun aftreden.

De EC sloeg terug met de beschuldiging dat Van Buitenen leugens debiteerde en dat gevallen van fraude al in onderzoek waren. Echter, op 15 maart 1999 bracht een Comité van Wijzen met een vernietigend rapport uit aan het EP. Dit rapport leidde tot het aftreden van de voltallige Europese Commissie .

Van Buitenen heeft met zijn onthullingen een zwakke kant van de werkwijze van de EC aan het licht gebracht. Omdat zij veel van haar werkzaamheden uit- en aanbesteed, ontstaat er ruimte voor vriendjespolitiek en andere onwenselijke praktijken. Maar het alternatief, een groter ambtelijk apparaat, heeft ook nadelen.

Na het aftreden van de EC eindigde de schorsing van Van Buitenen. Vanaf april 1999 werkte hij bij de Dienst Gebouwenbeheer van de Europese Commissie.

Van Buitenen heeft zijn relaas neergelegd in het boek "Strijd voor Europa" (1999)

Lid van de ondernemingsraad van de EC werd hij in december 1999. Het jaar daarop benoemde Hare Majesteit de Koningin hem tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau onder meer voor zijn bijdrage aan het goed beheer van gemeenschapsgelden.

In augustus 2001 bracht Van Buitenen met steun van het EP een rapport uit met nieuwe zaken.

Mede dankzij deze acties heeft het EP een regeling opgesteld die ‘klokkenluiders’ meer rechten toekent.

Aan de media heeft Van Buitenen verteld dat zijn acties zowel hem als zijn gezin zwaar hebben belast. Steun vond hij in zijn christelijk geloof. Hij stelt dat hij geen klokkenluider zijn geworden, als hij van tevoren had geweten wat de gevolgen zouden zijn geweest.

Aan de verkiezingen voor het EP van 2004 nam Van Buitenen deel met een nieuwe, Europese, partij: Europa Transparant. Bij de verkiezingen behaalde deze partij tot ieders verrassing twee zetels. De fractie sloot zich aan bij de groep Europese Groene Partij-Europese Vrije Alliantie. Hij werd lid van de commissie begrotingscontrole.

Datzelfde jaar kwam zijn tweede boek uit  ‘In de loopgraven van Brussel’.

Een jaar later kreeg hij ruzie met zijn fractiegenote Els de Groen. Volgens hem deed zij te weinig onderzoek en te veel parlementair werk. 

Veel stof deed zijn twijfel aan de integriteit van kandiaat-lid EC Neelie Kroes opwaaien. Nadat een onafhankelijk bureau in 2005 constateerde dat er geen grond was voor zijn twijfel, verloor Van Buitenen aanzienlijke goodwill. Hetzelfde jaar maakte hij een plan voor een alternatieve Europese grondwet.

Uit overzichten van zittingen van het Europese Parlement blijkt dat Van Buitenen het Nederlandse parlementslid is met de grootste absentie bij plenaire vergaderingen. Hij  doet aan weinig stemmingen mee, maar besteedt naar eigen zeggen zijn tijd vooral aan onderzoek naar misstanden binnen Europese instellingen.

Begin 2009 liet Van Buitenen weten dat hij zich niet kandidaat zou stellen voor de Europese verkiezingen. Hij gaf als reden op dat zijn strijd tegen corruptie bij de Europese instituties gestreden was en hij niet had kunnen bereiken wat hij had gewild.

Bron foto: www.politiek-digitaal.nl