Europese Leiders: Nikolai Grundtvig

Citaten: "Tot het volk hoort iedereen, die zich er zelf toe rekent". “Geestkracht (niet kennis) is macht.” “Het levende woord in de moedertaal.”

Geboren:  8 september, 1783, Udby, Sjælland
Gestorven: 2 september, 1872, Kopenhagen

Nikolai Frederik Severin Grundtvig was een invloedrijke Deense leraar, schrijver, filosoof, historicus en politicus.  Zijn ideeën hebben in de 19e eeuw geleid tot een culturele revolutie in Denemarken en dragen tot vandaag bij aan het opleidings- en vormingswerk onder volwassenen, in Europa en in andere delen van de wereld. Hij had in Denemarken een niet te overschatten aandeel in de overgang van de absolute monarchie naar een democratische staat.

Grundtvig, zoon van een Lutherse dominee, studeerde theologie en IJslands aan de universiteit van Kopenhagen. Na zijn afstuderen in 1805 werkte hij als huisleraar en schreef hij met wisselend succes onder meer over de Scandinavische mythologie. Hij schrok er niet voor terug om op vooraanstaande geestelijken kritiek uit te oefenen. Hij was zo omstreden dat hij er niet in slaagde om zijn vader als predikant op te volgen toen deze in 1813 overleed. In diezelfde tijd probeerde hij de Noren te steunen in hun verzet tegen de Zweden door een ondersteuningsbeweging van Denen van de grond te krijgen.

De studie en vertaling van Scandinavische mythen en sagen waren voor hem zijn leven lang een belangrijke bron van inspiratie. Naast gedichten en vertalingen schreef Grundtvig psalmen, waarvan vele zijn opgenomen in het liedboek van de Deense Lutherse kerk. Nog steeds zingen de Denen zijn liederen op bijzondere dagen.

In het begin van 19e eeuw bestond de Deense bevolking grotendeels uit boeren die als horigen waren gebonden aan de grondbezitters. Hun ontwikkeling was erg beperkt en hun inkomsten maar net genoeg om te leven. Weliswaar vonden er landbouwhervormingen plaats, maar zonder actieve deelname van de boeren. Grundtvig bedacht een vorm om de boeren te engageren: de Volkshogeschool, een korte en intensieve cursus voor jonge volwassenen waarin de Deense geschiedenis, mythologie en poëzie centraal staan. Deze cursus kenmerkte zich door laagdrempeligheid: ze werd in de woonomgeving  van de cursisten gegeven en het taalgebruik was  eenvoudig taalgebruik. Grundtvigs pedagogische uitgangspunten waren het stimuleren van een geest van vrijheid, samenwerking, ontdekken en gedisciplineerde creativiteit vanuit waarden als wijsheid, mededogen, en gelijkheid. Druk om te presteren, zoals examens, zag hij als dodelijk voor de menselijke ziel.

Terwijl de leidende elite niets van zijn ideeën moest hebben, vond hij in toenemende mate gehoor bij de boeren en hun natuurlijke leiders. Landbouwscholen werden populair en coöperaties kwamen van de grond. Na de verloren oorlog met Pruisen in 1864 en de noodgedwongen omschakeling van landbouw naar veeteelt (wegens de grote concurrentie van graan uit Amerika) ging de boerenbeweging zelfs een leidende positie in Denemarken innemen.

Grundtvig maakte dat de Denen trots werden op hun eigen land: “De personificatie van het vaderland als moederfiguur is een internationaal fenomeen dat in Denemarken vooral schatplichtig is aan Grundtvig.”

Vanaf 1844 werd Grundtvig actief in de politiek. Aanvankelijk koningsgezind en conservatief, kreeg hij steeds meer liberale opvattingen en hij nam hij deel aan de liberale revolutie van 1848. Van 1850 tot 1858 was hij volksvertegenwoordiger in het Deense parlement. Veel van zijn voorstellen over democratie, vrouwenemancipatie, en vrijheid van godsdienst en onderwijs zijn opgenomen in de wetgeving van Denemarken.

In 1861 benoemde de Lutherse kerk hem tot bisschop zonder een standplaats. Tot vlak voor zijn dood predikte hij elke zondag voor een groot gehoor.

Na de verloren oorlog met Duitsland over Sleeswijk-Holstein in 1866 kwam hij terug in het Deense parlement als aanvoerder van de linkse oppositie.

Grundtvig trouwde drie keer in zijn leven, het laatst op zijn 76e.

In zijn nationale betekenis is Grundtvig alleen te vergelijken met Holger Danske.

Grundtvig is onder meer vereerd door een naar hem genoemde kerk in Kopenhagen. De bouw duurde van 1921 tot 1940; zes miljoen gele bakstenen werden er in verwerkt.

Grundtvig is de naam van een programma van de Europese Unie dat volwasseneneducatie stimuleert. Zo zijn er ook programma’s met namen als Erasmus, Comenius, Leonardo da Vinci en Jean Monnet.

Daarnaast is een prijs naar hem genoemd: EAEA bekroont elk jaar een uitstekend project of product met betrekking tot de volwasseneneducatie.

Grundtvig inspireert nog steeds wereldwijd velen om breed toegankelijk onderwijs in te richten.

Bron foto:

www.nfs-grundtvig.dk/Galleri/Galleri1/billeder/1820.jpg