Europese Leiders: Leyla Zana

Leyla Zana

Geboren: 3 mei 1961 in Silvan bij Diyarbakır (Turkije).

Citaat: “We weigeren om te zwijgen! Vrijheid van meningsuiting is een wezenlijke stap op de weg naar vrijheid.”

En:

“Ik heb democratie verdedigd, mensenrechten en broederschap tussen volken. En dat zal ik doen zo lang als ik leef. In houd van het leven en wil in leven blijven. Maar mijn passie voor rechtvaardigheid voor mijn gekwelde volk, voor zijn waardigheid en vrijheid is nog groter. Want wat is de waarde van een leven in slavernij, van vernedering en  minachting voor je identiteit. Ik zal daarom niet toegeven aan de Turkse inquisitie.”

Leyla Zana is een Koerdische politica uit Oost-Turkije die diverse keren is veroordeeld en gevangen gezet voor haar opkomen voor de rechten en waardigheid van de Koerden. Zij ontving diverse prijzen op het gebied van mensenrechten, waaronder de Sacharov-prijs van het Europese parlement in 1995.

Dankzij Atatürk en zijn beweging is Turkije in de jaren twintig gedemocratiseerd (zoals meer vrijheid en rechten voor vrouwen) en geseculariseerd. Anders dan in de Westerse democratiën, waar het parlement in beginsel hoeder is van moderne waarden, is in Turkije vooral het leger dat de secularisatie bewaakt. In Turkije bestaat voortdurend de mogelijkheid dat islamitische partijen via democratische weg aan de macht komen en daardoor bijvoorbeeld de rechten van vrouwen inperken. Daarnaast kent de Turkse staat van oudsher geen rechten toe aan minderheidsvolken binnen zijn grens, zoals de Armeniërs (denk aan de Armeense genocide) en de Koerden. Vooral als het leger aan de macht is, viert het Turkse nationalisme hoogtij. Volgens Amnesty International verwoestte het Turkse leger in de jaren tachtig en negentig 3000 Koerdische dorpen; meer dan 37.000 mensen kwamen om. Ondanks het feit dat Turkije al langdurig te kennen heeft gegeven lid van de Europese Unie te worden, staan onder meer deze omstandigheden het lidmaatschap in de weg.  

Leyla Zana trouwde al als tiener met Mehdi Zana, die in 1977 burgemeester van Diyarbakır werd. In de tijd dat het leger aan de macht was, 1971 en 1980 – 1983, werd hij gevangen gezet omdat hij opkwam voor Koerdische belangen. Tijdens het bezoek aan hem in de gevangenis onderging ze een vernederende behandeling. Gesprekken in het Koerdisch waren verboden. In 1987 werd ze medewerker van de Mensenrechten Associatie in Diyarbakır. Na een protest bij de gevangenis van Diyarbakır in 1988 onderging ze een verhoor van een week waarbij ze zich moest uitkleden en geslagen werd. 

Nadat in 1987 de militairen ruimte hadden gegeven aan het democratische proces, deed Leyla Zana mee aan de Turkse parlementsverkiezingen in 1991. Ze bleek erg populair: ze kreeg 84 % van de stemmen in haar district en werd verkozen als de eerste Koerdische vrouw in het Turkse parlement. Tijdens de inwijdingsceremonie sprak zij na het uitspreken van de eed in het Turks de volgende woorden in het Koerdisch: "Ik leg deze eed af voor de broederschap tussen het Turkse volk en het Koerdische volk." Dat was een gedurfde daad omdat het spreken van Koerdisch een misdrijf is volgens de Turkse wet. Haar parlementaire immuniteit beschermde haar tegen arrestatie.

In 1994, na opheffing van de immuniteit, werd ze – net als drie andere parlementariërs van Koerdische komaf - gearresteerd, beschuldigd van hoogverraad omdat ze lid zou zijn van de gewapende Koerdische Arbeiders Partij (PKK) en veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf. 

Amnesty International beschouwde haar als gewetensgevangene; in 1994 ontving ze de  Rafto Prize en het jaar daarop kende het Europees parlement haar de Sacharov prijs toe, daarbij de oproep onderstrepend om haar vrij te laten. Ook ontving ze de Bruno Kreisky Award.

Tijdens haar verblijf in de cel verscheen haar boek Writings from Prison. In 2003 ging een film, The Back of the World, in première over onder meer Leyla’s zaak. Ook haar echtgenoot die in ballingschap in Stockholm verblijft, publiceerde een boek over zijn vele jaren in gevangenschap.

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) deed in 2001 uitspraak ten nadele van Turkije, maar pas in 2004 werd Leyla Zana ze vrijgelaten. Het EHRM veroordeelde de Turkse staat in 2005 tot betaling van 9000 € aan haar wegens schending van haar recht van vrije meningsuiting.

In datzelfde jaar richtte Leyla de Democratische Maatschappij Beweging op, een fusie van twee partijen. Controversieel is haar voorstel om Turkije te reorganiseren in een federatie van staten, waarvan er een Koerdistan zou moeten zijn.

In april 2008 werd Leyla Zana tot twee jaar cel veroordeeld omdat ze in een toespraak terroristische propaganda zou hebben verspreid door te zeggen dat de Koerden drie leiders hebben, nl. Massoud Barzani, Celal Talabanî en Abdullah Ocalan. Gevolgd door, in december 2008, een straf van tien jaar wegens overtreding van de Turkse strafwet en anti-terrorisme wet in diverse toespraken.

Bron foto:

www.epp-ed.eu