Commissie Uitdragen Kernwaarden Rechtsstaat

Om burgers meer vertrouwd te maken met de kernwaarden van de Nederlandse rechtsstaat is de Commissie Uitdragen kernwaarden van de rechtsstaat ingesteld. De Commissie is ingesteld door de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

De commissie heeft een diverse samenstelling. De deelnemers zijn afkomstig uit de sportwereld, het onderwijs, de wetenschap, religies, politieke overtuigingen, bedrijfsleven, media, politie en rechterlijke macht. Ook FDO-bestuurslid Ruth Peetoom was een van de leden van de commissie.

Op 13 februari 2008 heeft de commissie advies uitgebracht aan de ministers Hirsch Ballin en Ter Horst over het ontwikkelen van het beleidskader voor het uitdragen van de kernwaarden van de rechtsstaat. In het advies 'Onverschilligheid is geen optie. De rechtsstaat maken we samen' heeft de commissie een aantal lessen geformuleerd en een aantal concrete aanbevelingen gedaan. U kunt dit rapport hier downloaden.

De kernwaarden van de rechtsstaat -vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit- worden niet zonder meer als vanzelfsprekend aanvaard. Zowel overheid als burgers zijn verantwoordelijk voor het werken aan voldoende draagvlak voor de kernwaarden van onze rechtsstaat. De overheid doet dit bijvoorbeeld door het geven van voorlichting en het organiseren van debatten.

Het is voor burgers niet altijd duidelijk wat deze kernwaarden precies betekenen, waarom ze belangrijk zijn en hoe je er in de praktijk mee omgaat. Dat zet het draagvlak voor de rechtsstaat onder druk. Mensen leven regels beter na als zij begrijpen waarom die regels er zijn. Verder moet het voor burgers duidelijk zijn wat ze wel en niet van de instituties van de rechtsstaat kunnen en mogen verwachten. Denk bijvoorbeeld aan onduidelijkheid over de betekenis van een rechterlijke uitspraak of onduidelijkheid over wanneer de overheid nu wel of niet kan ingrijpen.

Uit onderzoek blijkt dat in Nederland het vertrouwen in de rechtsstaat tamelijk groot is, zeker in vergelijking met andere landen. Maar op onderdelen - politiek en strafrecht - is het vertrouwen niet bijster hoog en soms daalt het. Daarnaast lijkt het vertrouwen sterker dan vroeger onderhevig aan schommelingen, mede onder invloed van kwesties die veel aandacht trekken in de media.

Drie belangrijkste kernwaarden

In de rechtsstaat draait het allemaal om de menselijke waardigheid. Volgens de commissie staan drie kernwaarden centraal in de rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. De andere waarden van de rechtsstaat vloeien hieruit voort.

• Vrijheid: Alle mensen in Nederland zijn vrij om te denken, te zeggen en te doen wat ze willen, maar alleen als ze daarmee de vrijheid en veiligheid van anderen niet in gevaar brengen of de gelijkwaardigheid van anderen ontkennen.
• Gelijkwaardigheid: Alle mensen in Nederland zijn gelijkwaardig, want de menselijke waardigheid van de een is niet belangrijker dan die van de ander.
• Solidariteit: Alle mensen in Nederland moeten het zich aantrekken als anderen in onvrijheid leven of niet gelijkwaardig worden behandeld. Naar vermogen moet men anderen helpen.         

In de praktijk kunnen deze kernwaarden met elkaar botsen of er doen zich dilemma's tussen (kern)waarden voor. Denk bijvoorbeeld aan veiligheid versus vrijheid en vrijheid van meningsuiting versus vrijheid van geloof.

Commissie uitdragen kernwaarden van de rechtsstaat

Het is voor burgers niet altijd duidelijk wat de kernwaarden van de Nederlandse rechtsstaat zijn en hoe zij hier in de praktijk mee moeten omgaan. De Commissie 'Uitdragen kernwaarden van de rechtsstaat' is gevraagd om te adviseren hoe en met welke concrete maatregelen de kernwaarden van de rechtsstaat het best kunnen worden uitgedragen. Op 13 februari 2008 heeft de Commissie haar advies gepresenteerd aan de minister van Justitie en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Advies van de Commissie

In het advies 'Onverschilligheid is geen optie. De rechtsstaat maken we samen' concludeert de Commissie dat in de dagelijkse praktijk de belangrijkste sleutel ligt voor het behoud en vergroten van draagvlak voor de kernwaarden van de rechtsstaat. Initiatieven in buurten, op scholen en op al die plaatsen waar mensen elkaar in het openbaar ontmoeten geven inzicht in hoe we het beste kunnen omgaan met de dilemma’s die de kernwaarden van de rechtsstaat - vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit -onvermijdelijk met zich meebrengen.

Het kabinet heeft op 5 december 2008 gereageerd op het rapport van de commissie. De reactie van het kabinet kunt u hier lezen.